Begin bij de mensen, niet bij de techniek
Vraag eerst wie er komen en wat ze nodig hebben. Een Pools gezin dat al jaren in het dorp woont, heeft andere vragen dan een Oekraïense moeder die net is aangekomen, of een Spaanse student die een paar maanden blijft. Praat met ze. Vraag welke taal ze het liefst horen, of ze een Bijbel in hun eigen taal hebben, en wat ze lastig vinden aan de dienst. De antwoorden zijn vaak praktischer dan je verwacht: waar is de koffie, wanneer moet je staan, wat betekent het als iedereen opeens naar voren loopt?
Het welkom bij de deur
De eerste minuut bepaalt veel. Een gastheer of gastvrouw die even groet in het Engels, wijst waar de QR-code hangt en een oortje aanbiedt, maakt meer verschil dan welk bord ook. Een paar ideeën:
- Leer het welkomstteam een paar woorden in de talen van je bezoekers: goedemorgen, welkom, fijn dat je er bent.
- Geef tweetalige gemeenteleden een badge met de vlag of de naam van hun taal, zodat gasten weten wie ze kunnen aanspreken.
- Houd een doosje eenvoudige oortjes bij de ingang voor wie wil meeluisteren met de vertaling.
- Spreek af wie een nieuwe gast na de dienst meeneemt naar de koffie, zodat niemand alleen blijft staan.
Borden en de QR-code
Hang de QR-code van de vertaling op plekken waar mensen even stilstaan: bij de ingang, bij de garderobe, op de leestafel. Zet erbij in de talen die je aanbiedt wat het is, bijvoorbeeld 'Live translation: scan, choose your language, listen'. Eén korte regel per taal is genoeg. Ook andere bordjes helpen: waar zijn de toiletten, waar is de kinderopvang, waar is de koffie.
De QR-code in de liturgie
Zet de QR-code op de eerste pagina van de liturgie of het welkomstkaartje, en op een dia voor de dienst begint. Noem hem in de welkomst. Op die manier hoeft niemand ernaar te zoeken, en voelen gasten zich gezien zonder dat ze iets hoeven te vragen. Hoe bezoekers verder meeluisteren, staat in meeluisteren met een QR-code.
Mededelingen en praktische informatie
Mededelingen worden live vertaald als ze via de microfoon gaan. Maar mededelingen staan vaak ook op papier, in de nieuwsbrief of in een app, en daar komt geen vertaling bij. Een paar manieren om dat op te lossen:
- Zet de belangrijkste mededelingen ook kort in het Engels in de nieuwsbrief: data, tijden, wat er van mensen verwacht wordt.
- Doe mededelingen via de microfoon in plaats van alleen op de beamer, zodat ze vertaald worden.
- Maak een aparte appgroep voor anderstalige gasten, met een tweetalig gemeentelid als contactpersoon.
- Leg bij bijzondere momenten uit wat er gebeurt: avondmaal, doop, collecte. Wat voor de vaste kern vanzelf spreekt, is voor een gast vaak een raadsel.
Zingen in meer talen
Liederen zijn het lastigste deel van een vertaalde dienst. Zang wordt niet betrouwbaar door AI vertaald, en meezingen met een vertaling in je oor werkt niet. Toch is zingen voor veel gelovigen het moment waarop ze zich het meest verbonden voelen. Wat wel werkt:
- Kies af en toe een lied dat in veel talen bekend is, zoals een psalm of opwekkingslied dat ook in het Engels, Pools of Oekraïens bestaat.
- Zet bij zo'n lied een couplet in de taal van je gasten op de beamer, en laat iedereen dat couplet meezingen.
- Zing een eenvoudig refrein of een acclamatie (Halleluja, Amen, Kyrie) dat iedereen kan meezingen, wat zijn taal ook is.
- Vraag een gast een lied uit zijn eigen traditie voor te stellen of voor te zingen.
Kleine groepen en gesprek
In een kerkdienst luister je vooral. In een kleine groep praat je, en daar groeien relaties. Voor anderstaligen is dat vaak moeilijker. Een paar ideeën:
- Start een Engelstalige of tweetalige gespreksgroep, eventueel aan de hand van de preek van zondag.
- Koppel nieuwe gasten aan een maatje dat dezelfde of een gedeelde taal spreekt.
- Gebruik bij een gesprek aan tafel direct vertalen op een telefoon, als er geen gedeelde taal is. Het is geen vervanging voor een echt gesprek, maar kan een eerste brug zijn.
- Laat gasten ook geven, niet alleen ontvangen: een gebed in hun taal, een maaltijd, een verhaal uit hun eigen gemeente.
Een eigen dienst, of samen?
Sommige gemeenten kiezen voor een aparte dienst in een andere taal, bijvoorbeeld een Engelstalige middagdienst. Andere kiezen voor één gezamenlijke dienst met vertaling. Allebei kan goed zijn. Een aparte dienst geeft ruimte voor eigen liederen en tradities. Een gezamenlijke dienst houdt de gemeente bij elkaar. Live vertaling maakt het tweede makkelijker, omdat niet alles in twee talen gezegd hoeft te worden. Lees meer in internationale kerk en vluchtelingen en nieuwkomers.
Ook een Nederlandse vertaling
Vergeet de omgekeerde richting niet. In een internationale gemeente met een Engelse preek kunnen Nederlandse gasten de Nederlandse vertaling kiezen. En bij een buitenlandse gastspreker zet de technicus de sprekerstaal om, zodat iedereen in zijn eigen taal meeluistert.
Klein beginnen
Je hoeft niet alles tegelijk te doen. Begin met de vertaling en een QR-code in de liturgie. Voeg daarna een welkomstteam toe, dan een Engelse regel in de nieuwsbrief, dan een lied in een andere taal. Vraag na een paar maanden aan je gasten wat ze missen. Zo groeit een gemeente stap voor stap naar een plek waar iedereen mee kan doen. Hoe je de vertaling zelf opzet, lees je in kerkdienst vertalen: hoe werkt het.